Kafkas Cumhuriyetleri Konseyi'nin 15 Nisan 1925 Paris toplantısının tutanağı

Abstract

Dört Kafkas Cumhuriyeti'nin ( Kuzey Kafkasya, Azerbaycan, Gürcistan, Ermenistan) yetkili temsilcilerinin toplantısının tutanağında Konfederasyon sorununun konuşulmasına devam edilmiş ve sınır anlaşmazlıklarının çözümü üzerine tartışılmıştır. Ermeni temsilcisi Hatisyan Azerbaycan ile Nahçıvan, Karabağ, Zenguézour, Gürcistan ile Akhalkalaki, Ardahan ve Borçalo üzerindeki sınır anlaşmazlıklarını çözmek istemektedir. Menşeviklerle bu konuda görüşme halinde olan Taşnaksutyun Parti Komitesi'nin Azerbaycanlılarla da görüşmeye hazır olduğunu belirtmektedir. Gürcü temsilcisi Bay Ramişvili, toprak anlaşmazlıkları kesin olarak çözülmeden önce - Bolşevizm'in düşüşü ve Rusya'da yeni karışıklıklar olması durumunda bir modus vivendi (ortak çözüm yolu) mümkün olduğunu belirtmektedir. Haydar Bammat ise bölgesel statükonun geçici olarak korunması ve Konfederasyon konusunda derhal öncelik anlaşmaya varılması gerektiği görüşündedir. Ramişvili, Türkiye açısından da statükonun korunması gerektiğini sözlerine eklemiş, Hatisyan ise, teknik bir anlaşmanın mümkün olduğunu, ancak Konfederasyondan önce sınırlar sorununun çözülmesini istediğini söylemektedir. Azerbaycan temsilcisi Topçubaşı ve Haydar Bammat, Konfederasyon sorununun çözümündeki bu gecikmenin Türkiye ile müzakerelerin önünde bir engel oluşturmasından üzüntü duyduklarını vurgulamışlardır. Bir diğer Gürcü temsilci Spridon Kedia, Taşnaklar ile Gürcü Menşevikler arasında sınır sorunu konusunda anlaşmaya varılması hususunun Gürcü halkı için bir zorunluluk olmadığını belirtmektedir. Gürcü temsilciler Çhenkeli ve Ramişvili'den gelen bir soruyu yanıtlayan Hatisyan, 10 Haziran 1921 tarihli beyannamede öngörülen zorunlu tahkimin yürürlükte kaldığını beyan etmiştir. Konsey, her delegasyonun mevcut görüşmede ortaya çıkan durumu incelemesinin uygun olacağı ve Konfederasyon meselesinin tekrar Konsey'e getirileceği belirtilmiştir.