Rusya'nın 1760'dan 1930'lara kadar başta Kafkasya olmak üzere Orta Asya, Afganistan ve İran üzerindeki işgal ve nüfuz hareketleri, bu bölgelerde İngiliz menfaatleriyle çatışmasını ve bağımsız bir Kafkasya devletinin varlığının bu çatışmayı yumuşatabilecek bir tampon devlet olabileceği, ayrıca Kafkasya'nın petrol, kömür gibi doğal zenginliklerinin varlığının İngiliz girişimcilere sağlayacağı yarar hakkında yazı

Abstract

Bu hatıra Genrov (Henrow) sir E. Smintou (?)’nun yardımıyla İngilizce yapılmıştır. 1760 senesinden itibaren Rusya ciddi olarak Kafkas halkları tarafından kullanılan topraklar üzerine göz dikmiştir. 1783’den itibaren Gürcistan Kralı Heraclius’un bir siyasi hatası sonucu Rusya ayaklarını Kafkas ötesi topraklara basmıştır. 1801 senesindeki işgal ise o sıralarda Napolyon savaşları ile meşgul olan İngilizlerin gözünden kaçmıştır. Ancak 1829’da Türkler'le imzalanan Edirne Antlaşması'na konan bir madde İngilizler'in gözünü açarak tehlikenin boyutlarını idrak edebilmişlerdir. Birçok İngiliz siyaset ve bilim adamı konunun vehametini anlatan neşriyatta bulunmuşlardır. Ancak 19. yüzyıl Avrupası'nın uluslararası durumu Fransa ve İngiltere gibi büyük medeni ülkelerin duruma müdahale etmelerine imkân tanımamıştır. Bu savaş altmış yıl sürmüş ve her türlü destekten yoksun Kafkasya tek başına karşı koymak durumunda kalmıştır. Nihayet 1864 yılında Kafkasya Ruslar'ın eline geçmiştir. Fakat bu savaş için 300.000 askerini buraya ayırmak zorunda kalan Rusya İngilizler'in Afganistan ve Pamir’deki ilerleyişine mani olamamıştır. Rusya ancak ne zamanki Kafkasya’yı kendine bağlamıştır ancak ondan sonra kendini daha serbest hissedebilmiştir. Bunun neticesi olarak Türkistan, Semerkant, Kokand ve Merv’i ele geçiren Ruslar burada İngiliz güçleri ile karşı karşıya kalmışlardır. Kafkasya’nın Ruslar tarafından ele geçirilmesi Rus politikasının İran üzerindeki emelleri üzerinde öncü rol oynamıştır.