Haydar Bammat'ın Türkiye için istediği vize talebine olumlu cevap vermeyen Türkiye'nin Bern Büyükelçisi Vasfi Menteş ve sekreteri Tarık Bey ile Haydar Bammat'ın yaptığı görüşmeden notlar

Abstract

Saat 4’te Türkiye Büyükelçisinin [makamında] beni önce Sekreteri Tarık Bey karşılıyor ve Büyükelçi [Vasıf Mendès] namına özür diliyor. Ona konumuzun bir özetini yapıyorum, ilgisini çekmişe benziyor. Bu genç adam bende oldukça iyi bir intiba bırakıyor. Ancak biraz demokrat havası var… Yarım saat sonra birkaç dakika için izin istiyor ve döndüğünde Büyükelçinin beni birkaç dakika sonra kabul edeceğini bildiriyor. Gerçekten de birkaç dakika sonra Ekselans görünüyor. Elli yaşlarında bir adam, kesinlikle slav tipinde. Telefonda benim kim olduğumu anlamamış olduğunu söyleyip özür diliyor ve bilgi almak arzusunu belli ediyor. Çok geçmeden iş oldukça kötüye gidiyor çünkü adamın İngiliz ittifakına bağlı olduğu ve Ruslara hayran olduğu anlaşılıyor – onları sadık komşular ve dostlar olarak görüyor – Kafkasya ve Turkistan’daki Türk “kardeş”lere olan sempatisi tamamen platonik – Rus-Alman anlaşmazlığında tarafsız olduğunu iddia eden Türkiye’nin İngiltere’nin müttefikinin işini zorlaştırmamak için ne mümkünse yapması gerektiği kanaatinde. Türkiye ile İngiltere arasında, Almanya ile imzalanan saldırmazlık paktına rağmen iyi ilişkiler bulunduğunu kuvvetle vurguluyor. Hatta işi, benim vize talebimi Ankara’ya iletemeyeceğini, çünkü oraya hangi zihniyetle gitmek istediğimi bildiğini söylemeye kadar vardırıyor. Rusya’nın siyasî görüşüne dair vazifesinin, benim seyahatimi kolaylaştırmasını önlediği kanaatinde!! Bu noktada aşırıya kaçıyor, ve zaten hemen ardından, zamanı kötü seçtiğimi ve olayların gelişmesini beklemem gerektiğini çünkü Ankara’nın havasının henüz benim beklediğim gibi olmadığını ekliyor. Temsilciliğin eşiğinden geçmemden beri 2 saat geçti. Arjantin Büyükelçisinin geldiğini haber veriyorlar, bundan yararlanarak Büyükelçiden müsaade istiyorum ve atmış olduğum bu adımı unutmamasını rica ediyorum – şu ima ile ki onun bu reddedişinden yeri ve zamanı geldiğinde bahsedeceğim. Büyükelçinin yanlış olan fikri şu ki Türkiye sınırsız bekleyebilir, SSCB’ne hiçbir zorluk, en hafifinden bile, gelmemelidir. Eğer [Rusya] Almanlar eliyle parçalanacak olursa Türk hükümetinin ortaya çıkacak yeni devletlerle ilişki kurma serbestisi olacaktır. Tabii şunu belirtmeyi ihmal etmedim ki Alman orduları ayak bastığında Kafkasya’da bu devletlerin kuruluşu başka şekilde– ve Ankara’nın tercih etmeyeceği bir formüle göre – olacaktır. Türk hükümeti bununla şimdiden ilgilenirse bu konuda söyleyecek sözü olabilir. Ama bu Bay bu çeşit gözlemlere kulak tıkıyor. St. Georges süvarileri?